Schuldig? Schuldig?
niet nodig
Werd de zaak voorbereid door een kleine club van de bestuurlijke top van de kerk of heeft  de synode met deze belijdenis ingestemd?
De waarde van zo’n belijdenis zonder de instemming van de synode is naar mijn mening zeer beperkt.
“Joodse gemeenschap omarmt de schuldbelijdenis PKN” kopte Trouw op 9 november jl. Maar een blik op de site van het Nieuw Israëlitisch Weekblad geeft een genuanceerder beeld.
“De PKN van nu had voor mij niet het mea culpa hoeven te verklaren, het verleden is voorbij,” schrijft opperrabbijn Binyomin Jacobs.  Maar de koppeling naar het nu en  het voornemen om de joods-christelijke relaties uit te laten groeien tot een diepe vriendschap stemt de rabbijn tot ‘innige dankbaarheid.’
Hij ziet de schuldbelijdenis ook als garantie tegen pogingen om hem tot het christendom te bekeren, en ook als belofte van betrokkenheid van de kerk in de strijd tegen het hedendaags antisemitisme.

miscommunicatie
Rabbijn Evers, schrijft op 19 november dat Joden en christenen verschillend naar begrippen als schuld en schuldvergeving kijken. Hij heeft het over miscommunicatie. ”In het jodendom zijn de ideeën over schuld en vergeving vooral vervlochten met Jom Kipoer, Grote Verzoendag. Er wordt onderscheid gemaakt tussen wat je mensen aangedaan hebt en wat er mis is gegaan in je relatie met God. Wanneer andere mensen het slachtoffer zijn van jouw handelen, is de eis dat je eerst probeert de schade te verminderen, als dat mogelijk is. Daarna moet je om vergeving vragen. Pas daarna komt schuldbelijdenis in beeld om de relatie met God te helen.”

uiteenlopend
Het idee voor een kerkelijke schuldbelijdenis ontstond na de excuses die premier Rutte maakte over de rol van de overheid bij de Jodenvervolging. De premier sprak die excuses uit bij de nationale herdenking van de Holocaust in januari van dit jaar. Ook daar liepen de reacties aan joodse zijde nogal uiteen. Van grote dankbaarheid  
-de voorzitter van het Nederlandse Auschwitz Comité, Jacques Grishaver, omhelsde de premier- tot grote terughoudendheid.
Rabbijn Lody van de Kamp vond die opgetogenheid ‘uitermate oppervlakkig.’  “Excuses betekenen op z’n minst: het spijt me dat het zo gegaan is, en we zullen het de volgende keer beter doen. En precies daar begint het te knellen: doet de overheid het nu beter?”

concreet
Drie rabbijnen die zich niet zonder meer laten omarmen door de verklaring van de scriba van de PKN en die vooral kijken naar het heden, naar wat er nu gedaan wordt.
Als deze drie representatief zijn voor de joodse gemeenschap dan dient de vraag zich aan wie er nu echt zat te wachten op deze schuldbelijdenis.
Schuld is concreet en heeft met concrete situaties uit het verleden te maken.
Wie schuld belijdt heeft een fout begaan ten opzichte van iemand.
Maar de slachtoffers van toen leven niet meer en in de kerkelijke top van nu zitten geen daders van toen.

passend
“Je kunt geen schuld hebben aan daden die je zelf niet beging, maar de gevolgen gaan ons allemaal aan, daar zijn we aansprakelijk voor. De jongere generaties zijn niet verantwoordelijk voor wat er destijds is gebeurd, maar ze zijn wel verantwoordelijk voor wat er in de geschiedenis mee wordt gedaan.” Het zijn wijze woorden van de Duitse oud-president Richard von Weizsäcker op 8 mei 1985.
De filosoof Paul van Tongeren zegt hetzelfde in andere woorden: “We zijn deel van grotere gehelen, gemeenschappen waarvan de geschiedenis ons raakt en waarbinnen het handelen van anderen ook ons aangaat.”
Als we het daarover eens zijn dan zou erkenning van de fouten van anderen in het verleden, meer passend zijn dan het belijden van schuld.
Nu schuld belijden over de slavernij mist zijn doel. Erkenning van de impact die het heeft in het heden is al lastig genoeg, neem bijvoorbeeld de boosheid over het verzet tegen zwarte Piet.
Nu schuld belijden over het gebrek aan moed van kerkelijke instanties om in de oorlogsjaren voor de joodse inwoners van ons land positie te kiezen, mist zijn doel. Volgehouden erkenning van de joodse pijn die nooit zal overgaan, is passender, zeker als die gekoppeld is aan de gezamenlijke strijd tegen het hedendaagse antisemitisme.

Daarnaast zou het mijns inziens passend zijn dat de kerkelijke top in (pastoraal) gesprek gaat met de kinderen van verzetsstrijders. Zij vinden dat hun ouders tekort is gedaan met de twee zinnen in de schuldbelijdenis over het verzet dat geboden werd.
Tot slot zal de kerkelijke top zich moeten verstaan met de gewone leden zoals u en ik. Ik voel mij gepasseerd in een gewichtige zaak die ik inhoudelijk niet kan volgen en waarbij de gang zaken wazig is.

door Marnix van der Sijs
terug
 

Laatste nieuws

 

Genade als grondtoon Genade als grondtoon

De mooiste dingen in het leven vallen ons toe. Je levenslust. Iemand die voor je kiest, die jou liefheeft. Ervaringen die het leven van alledag kleur geven: van een fascinerende zonsopgang tot de hartelijke woorden van iemand in je omgeving. Het zijn de kleine en grote verrassingen die het leven glans geven. Je kunt ze zelf niet organiseren, je ontvangt ze. De kerk is bij uitstek een plek van zulke verrassingen. Ervaringen die je dankbaar stemmen. Liefde en genade van God worden ons aangezegd. Wat er ook is gebeurd of aan welk kwaad je ook debet bent, je mag uit genade opnieuw beginnen. In de kerk leven we van wat we ontvangen. Genade is de grondtoon.

 

lees meer »
 
Givt-App Givt-App

Geven met Givt.
Steeds meer mensen hebben geen contant geld meer op zak en vinden het ook lastig om collectebonnen te gebruiken.
Daarom hebben wij, zoals al eerder gemeld, besloten om ook digitaal collecteren via de Givt-app op de smartphone te introduceren.

lees meer »
 
Schuldig? Schuldig?

Tijdens de herdenking (9 november jl.) van de ‘Kristallnacht’ van 9 november 1938 heeft de scriba (secretaris) van de synode van de Protestantse Kerk in Nederland een schuldbelijdenis uitgesproken over het opkomend antisemitisme voor de Tweede Wereldoorlog, en voor het gebrek aan moed om tijdens de Duitse bezetting ‘voor de joodse inwoners van ons land positie te kiezen.’ (zie voor de tekst www.protestantsekerk.nl).
Door een ongelukkige persvoorlichting van de landelijke kerk leek het er vooraf op dat het verzet dat vanuit kerkelijke kring tijdens de oorlog geboden werd niet in de schuldbelijdenis genoemd werd. Dat bleek wel het geval, maar toen stond de boosheid en het verdriet bij kinderen van kerkelijke verzetsmensen al in de krant (Trouw). Over het ontstaansproces van de schuldbelijdenis bestaat verwarring.
 

lees meer »